FilmsReviews

Waltz with Bashir – Vals Im Bashir – (2008) του Ari Folman

Οι πολεμικές (ή μάλλον αντιπολεμικές θα ήταν ορθότερο) ταινίες είναι μια ιδιαίτερα αγαπημένη θεματολογία του παγκόσμιου κινηματογράφου (και ιδίως του Hollywood). Αυτό είναι κάτι το αναμενόμενο, αλλά και θεμιτό, αφού η εικόνα (υπό την προϋπόθεση ότι μένει αμερόληπτη) αποτελεί το ισχυρότερο μέσο για να καταδείξει και να καταγγείλει την φρίκη και τη ματαιότητα του πολέμου, εδραιώνοντας την σημερινή αντιπολεμική νοοτροπία της ανθρώπινης πλειοψηφίας. Όμως, όσο και αν μου αρέσει και εκτιμώ το εν λόγω είδος, οφείλω να ομολογήσω ότι έχει αρχίσει να με κουράζει, με τις περισσότερες ταινίες του πρόσφατου παρελθόντος να ακολουθούν την ίδια τετριμμένη «συνταγή» του ήρωα που συνειδητοποιεί και αποκηρύσσει, εν τέλει, την φύση και ιδέα του πολέμου. Έτσι, ανάλογες χαμηλές προσδοκίες είχα και από το Waltz with Bashir, το οποίο, όμως, κατάφερε να με διαψεύσει πανηγυρικά, αποπνέοντας φρεσκάδα για το είδος, τόσο αφηγηματικά, όσο και από θέμα κινηματογράφησης.

Η ταινία αποτελεί animation ντοκιμαντέρ, εξιστορώντας τα γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά τον πόλεμο του Λιβάνου το 1982, υπό την σκοπιά του σκηνοθέτη Ari Folman και των υπολοίπων Ισραηλινών συμπολεμιστών του. Ή, μάλλον, για την ακρίβεια, υπό την σκοπιά των όσων μπορεί και θέλει να ανακαλέσει η  μνήμη τους από τα τρομακτικά συμβάντα.

Ας τα πάρουμε, όμως, με την σειρά. Ο εν λόγω πόλεμος αποτελεί την ένοπλη εισβολή του Ισραήλ στον νότιο Λίβανο, μεταξύ του Ιουνίου του 1982 ως τον ίδιο μήνα του 1985, με στόχο τις βάσεις της εξτρεμιστικής παλαιστινιακής οργάνωσης PLO (Palestine Liberation Organization) που βρίσκονταν στο έδαφος του Λιβάνου. Η εν λόγω στρατιωτική επιχείρηση θεωρείται επιεισόδιο του γενικότερου εμφυλίου πολέμου του Λιβάνου (1975-1990), ο οποίος με την σειρά του έχει έμμεση σύνδεση με τον Ψυχρό Πόλεμο. Κορύφωση των εχθροπραξιών αποτέλεσε η φρικιαστική σφαγή αμάχων Παλαιστινίων και Σιιτών Λιβανέζων, στους καταυλισμούς Sabra και Shatila της πόλης Beirut, η οποία έγινε από την ακροδεξιά οργάνωση των Λιβανέζων Χριστιανών Φαλλαγιτών, υπό την ανοχή ή και την βοήθεια του ισραηλινού στρατού κατοχής, που έλεγχε την Beirut. Πρόφαση αποτέλεσε η δολοφονία του νεοεκλεγή Λιβανέζου Προέδου Bashir Gamyel. Έτσι, επί δύο μέρες οι δράστες κατακρεουργούσαν, βίαζαν και δολοφόνησαν αμέτρητους αμάχους πολίτες, με τον συνολικό αριθμό των νεκρών να υπολογίζεται στους 762 ως και 3500.

Αυτό το απεχθές γεγονός αποτελεί τον πυρήνα της αφήγησης του Waltz with Bashir. Η ταινία ξεκινά από την αδυναμία του σκηνοθέτη Ari Folman να θυμηθεί τα γεγονότα του πολέμου, στον οποίο είχε λάβει μέρος πριν 24ετίας με την πλευρά των Ισραηλινών. Το μόνο σημάδι που έχει είναι ένα περίεργο και δυσοίωνο όραμα, το οποίο, όμως, δεν μπορεί να ξεχωρίσει αν αποτελεί ανάμνηση ή δημιούργημα της φαντασίας του. Έτσι, ξεκινά η αναζήτηση παλιών συμπολεμιστών του, με τις δικές τους αφηγήσεις να παρουσιάζονται υπό την μορφή συνεντεύξεων, ξεδιπλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τα πραγματικά γεγονότα της εποχής.

Μολονότι, η ταινία αποτελεί ντοκιμαντέρ, με την αφήγηση κάθε χαρακτήρα να είναι συνέντευξη και εξιστόρηση των πραγματικών πρωταγωνιστών, επιλέγεται να γυριστεί σχεδόν εξ ολοκλήρου σε όμορφη χειρόγραφη animation μορφή. Ο λόγος, πέρα του αισθητικού αποτελέσματος, είναι εμφανής: η ταινία στο μεγαλύτερο κομμάτι της παραθέτει όνειρα, παραισθήσεις και οράματα των πρωταγωνιστών. Το animation δίνει την δυνατότητα δημιουργίας «δυνατών» και ποιητικών εικόνων, που αποπνένουν συναίσθημα και μένουν εντυπωμένες στην μνήμη μας, αποφεύγοντας την «κιτς» εκδοχή μιας live-action αναπαράστασης, που συναντάμε σε πολλά ντοκιμαντέρ. Όλα είναι σε μορφή animation, ακόμα και οι ομιλητές λαμβάνουν πιστή απόδοση της εξωτερικής τους εμφάνισης. Όλα εκτός από την τελευταία σκηνή. Εκεί το όραμα του Folman συναντά την σκληρή πραγματικότητα και το animation αντικαθίσταται από τα αληθινά και «ωμά» ντοκουμέντα της επόμενης μέρας της σφαγής.

Αφήνοντας παράμερα, τα ομολογουμένως, προσεγμένα και υπέροχα εκτελεσμένα στοιχεία κινηματογράφησης της ταινίας, θα ήθελα να μείνουμε λίγο στο ιδιαίτερο ηθικό βάρος της εν λόγω ταινίας. Ο κινηματογράφος πέρα από την τέρψη και την ψυχαγωγία των θεατών, αποτελεί ιδανικό μέσο ευαισθητοποίησης και παράθεσης ιστορικών γεγονότων, επιμορφώνοντας το κοινό του. Αυτό επιχειρεί και ο σκηνοθέτης, νιώθοντας ντροπή για τις πράξεις του παρελθόντος του, με την αποκατάσταση της αλήθειας να αποτελεί την δική του προσωπική πράξη μεταμέλειας.

Πέρα, όμως από την προσωπική σφραγίδα του σκηνοθέτη και των πρωταγωνιστών, η ταινία καταφέρνει κάτι πολύ πιο σημαντικό και εκεί έγκειται η διαφορά της με άλλες ταινίες του είδους. Το Waltz with Bashir δεν προσπαθεί να μας διηγηθεί απλά τα γεγονότα του πολέμου υπό την σκοπιά κάποιων χαρακτήρων. Η αφήγηση στοχεύει βαθύτερα. Το ενδιαφέρον της ταινίας δεν μένει στην υποκειμενική, έτσι και αλλιώς, οπτική των πρωταγωνιστών, αλλά επικεντρώνεται σε κάτι σημαντικότερο, τα συναισθήματά τους. Οι θεατές γίνονται μάρτυρες μιας λεπτής και ειλικρινούς ψυχικής ενδοσκόπησης των εικονιζόμενων ηρώων, εμβαθύνοντας όχι μόνο στον χαρακτήρα του πολέμου, αλλά και την ίδια την ανθρώπινη φύση, από όπου άλλωστε πηγάζει ο ίδιος ο πόλεμος. Τα όνειρα και οράματα των πρωταγωνιστών συνιστούν άμεσο καθρέφτη της ψυχής τους και της φρίκης και της αυταπάρνησης συνειδητοποίησης της, με τον ρεαλισμό να μπλέκει με τον σούρρεαλισμο, οδηγώντας τους στην υποσυνείδητη λήθη.

Συνοψίζοντας, μια από τις πιο αξιόλογες ταινίες των τελευταίων ετών, με πολλές δίκαιες διακρίσεις και άμεση ιδεολογική συγγένεια με το επίσης animation Persepolis, αλλά και  το κλασικό αριστούργημα Apocalypse Now, που αν μη τι άλλο θα σου δώσει μια καλύτερη ιδέα για την κατάσταση της Μέσης Ανατολής και ίσως κάτι παραπάνω.

 

 

 

Previous post

Οι 5 Καλύτερες Ταινίες του Σεπτεμβρίου

Justice league final trailer
Next post

Πρώτη εμφάνιση του Superman στο νέο trailer του 'Justice League'

No Comment

Leave a reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Γιώργος Κωστίδης

Γιώργος Κωστίδης

Ο Γιώργος Κωστίδης είναι ένας αυτόφωτος καλλιτέχνης. Μια κινηματογραφική, και όχι μόνο, αυθεντία. Ένας γεννημένος σταρ. Ή έτσι τουλάχιστον πιστεύει. Θεωρεί τον εαυτό του πνευματικό παιδί του Tarantino και όνειρο του είναι να γίνει ο επόμενος James Bond. Όταν σταματάει να κοιτάζεται στον καθρέφτη, του αρέσει να αφήνεται στον ρομαντισμό παλιών κλασικών ταινιών, να εξερευνά indie παραγωγές, αλλά και να χάνεται στην geek κουλτούρα.