GreeksSpecials

Η θεματική της βίας στο ελληνικό σινεμά

Η βία είναι μια θεματική ιδιαίτερα προσφιλής στο ελληνικό κοινό από τις περιπέτειες του Παπαφλέσσα μέχρι τον βιασμό της μεγαλύτερης κόρης στο Miss Violence του Αβρανά και από το μαχαίρωμα της Στέλλας του Κακογιάννη ως τα ατέλειωτα μπινελίκια στο Σπιρτόκουτο του Οικονομίδη.
Το ελληνικό σινεμά αντιγράφει τις μικροαστικές τάσεις της κοινωνίας και πολλές φορές γίνεται και το αντίστροφο, επομένως δεν πρέπει να φαίνεται παράλογη η ύπαρξη «σκληρών» ταινιών που όχι μόνο δεν είναι αυθαίρετες αλλά προσπαθούν με τον όποιο χρόνο και τόπο τους διατίθεται να ρίξουν φως στις παθογένειες αυτές, υπάρχει βέβαια και η άποψη ανθρώπων της σύγχρονης διανόησης που πιστεύουν ότι η βία στην καθημερινότητα είναι τόσο κυρίαρχη που περιττεύει η απεικόνισή της. Ας σημειωθεί και αυτό.
Τα αμερικάνικα γούεστερν από περασμένες δεκαετίες και ο ματσό χαρακτήρας απόπειρων έρχονται να κάνουν πασιφανές το ζήτημα της σκληρής ωμής (σε αρκετές περιπτώσεις πατριαρχικής) βίας. Στις συγκεκριμένες ταινίες όμως το παράδοξο είναι πως όλο το περιβάλλον μοιάζει να κατακλύζεται από αισθήματα βίαια, παρακμιακά και ισοπεδωτικά. Τα τελευταία χρόνια έχει εξαφανιστεί ο καθολικός ρόλος και όλο και πυκνώνουν στις μεγάλες και μικρές οθόνες τα μικρά, οικογενειακά δράματα, εμπλουτισμένα με κάθε λογής ξεσπάσματα, παροξυσμούς, οριακά οπτικά ερεθίσματα.
Η βία είναι λαγνεία ή μήπως η λαγνεία είναι βία; Ίσως και τα δύο, πάντως το ελληνικό κοινό μοιάζει εθισμένο στις σκληρές απεικονίσεις χαρακτήρων και καταστάσεων. Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ο κοινωνικός προβολέας μετατοπίστηκε και από την δημόσια σφαίρα έριξε το φως στα μικρά δωμάτια των σπιτιών της ελληνικής πεζής καθημερινότητας. Είναι τόσο σκληρή θα αναρωτηθεί κανείς αυτή; Ίσως και να μην είναι σε τόσο ακραίο βαθμό αλλά οι δημιουργοί είναι καλλιτέχνες και μπορούν, ίσως και να προσπαθούν να στολίσουν το κάθε πόνημα τους με εσάνς προκλητικές και προβοκατόρικες, είτε για να σοκάρουν είτε για να αφυπνίσουν το κοινό.
Ο Γιάνναρης από νωρίς εισάγει τον θεατή του στον σκληρό και απρόσιτο κόσμο του. Δεν υπάρχουν φτιασίδια. Και στην Άκρη της Πόλης αλλά και στο ξύπνημα της Άνοιξης η βία και η σεξουαλική ορμή ξεχυλίζει από παντού, παρασέρνοντας τα πάντα στο πέρασμά τους. Ιδιαίτερα, στο Ξύπνημα της Άνοιξης βάζει στο στόμα ενός από τους χαρακτήρες του την φράση: «είναι ωραία η βία, ξέρεις».
Ο Γιάννης Οικονομίδης είναι μαιτρ των βίαιων περιστατικών, ειδικεύεται θα μπορούσαμε να πούμε στην λεκτική βία. Οι ταινίες του (μεταξύ άλλων: Σπιρτόκουτο, Μικρό Ψάρι, H ψυχή στο στόμα) χαρακτηρίζονται από ατμόσφαιρες φοβερά παρακμιακές, ελαφρά μίζερες με κοινωνικές ανησυχίες που γίνονται φανερές στο θεατή περισσότερο μέσω οικιακών παραστάσεων. Η βωμολοχία δίνει και παίρνει, παρασύροντας κάθε χαρακτήρα που εμφανίζεται, χωρίς λογική και έλεγχο.
Ο Γιώργος Λάνθιμος εκτός από κορυφαίος κινηματογραφιστής είναι και μεγάλος προβοκάτορας. Σχεδόν όλα του τα έργα διακατέχονται άμεσα ή έμμεσα από βίαια αισθήματα και ορμές που προσπαθούν να βγουν στην επιφάνεια των προβληματικών κόσμων που κατασκευάζει. Στον Κυνόδοντα, ο Πατέρας ξυλοκοπεί την κοπέλα που φέρνει στο σπίτι τους για να κατευνάσει τις σεξουαλικές ορμές του γιου του και την μεγάλη κόρη, αυτή με την σειρά της πληγώνει τον γιο. Στις Άλπεις, η βία και ο πόνος είναι παρόντα παντού, από τον πόνο των πενθούντων μέχρι την στάση του παράξενου team που έχει αναλάβει να τους ανακουφίσει από τους πόνους.
Στην Στρέλλα του Κούτρα, ο Γιώργος, έχοντας ήδη γίνει η αναγνώριση, ξυλοκοπεί με άγριο τρόπο την Στρέλλα, ρίχνοντας την στο πάτωμα και βρίζοντας την με πολύ σκληρούς χαρακτηρισμούς. Αυτή από την άλλη, ξεσπάει συχνά πάνω του ανταποδίδοντας τις προσβολές, ίσως σε μια προσπάθεια της να αμυνθεί.
Στον Άγγελο του Κατακουζηνού, γίνεται λόγος για μια αηδιαστική και θεωρώ εκφυλισμένη απεικόνιση του γνωστού περιστατικού του φόνου που διέπραξε ο Χρήστος Ρούσσου. Παρ’όλα αυτά είναι χαρακτηριστικό δείγμα εκδήλωσης βίας. Ο πρωταγωνιστής δέχεται πυρά από παντού αλλά δεν είναι ο μόνος. Από τον πατέρα, την μητέρα, τον σύντροφο του που στην συνέχεια γίνεται προαγωγός, τους αξιωματικούς του στρατού και εν τέλει την ίδια την συντηρητική κοινωνία. Ο φόνος στο τέλος μόνο λύτρωση μπορεί να φέρει στον Άγγελο. Σκηνή-σοκ αποτελεί ο λιθοβολισμός της γιαγιάς του από τους γείτονες της. Η φρίκη και η παρακμή δίνονται απλά και όχι με επιτήδευση, το έργο περικλείεται από μια αίσθηση φθοράς, εν τέλει όμως θα μπορούσε να είναι περισσότερο βουτηγμένος στην αθλιότητα.
Ακόμη και στις γνωστές σε όλες και όλους ελληνικές κωμωδίες των δεκαετιών του ’60 και του ’70 η βία ενώ παρουσίαζεται απλή και αθώα, υπάρχει και αφήνει το στίγμα της. Η μικρή και αφελής καρπαζιά, το ανόητο σχόλιο δείχνουν την υπεροχή ορισμένων πάνω σε άλλους με φανερές και ταξικές προεκτάσεις που όμως δεν θα αναλυθούν στο συγκεκριμένο άρθρο.
Ο Κωνσταντίνος Αβρανάς στο Miss Violence εισάγει τον θεατή με ένα απότομο περιστατικό (την αυτοκτονία μιας εντεκάχρονης) στην σκληρή πραγματικότητα μιας ιστορίας που μοιάζει αρκετά πρωτότυπη. Ο παππούς της οικογένειας είναι στην πραγματικότητα και πατέρας, διακορευτής των παιδιών και βίαιος έμπορος συγγενικής λευκής σαρκός. Η αιμομικτική κατάσταση, οι νύξεις σε παιδοφιλικές τάσεις και εν τέλει οι σκληροί διάλογοι δείχνουν ότι είναι μια ταινία δύσκολη που πραγματεύεται όμως με σύνεση και κάπως «μαζεμένα» την κύρια θεματική της. 
Αυτές είναι λίγες μόνο αναφορές από την πολύχρονη βίαιη ιστορία του ελληνικού σινεμά, επιλεκτικά παρουσιασμένες. Θεωρώ πως τα πονήματα των ελλήνων δημιουργών άμεσα ή έμμεσα διαποτίζονται από ανάλγητα συναισθήματα και παράξενες πρακτικές, άλλες πιο αφελείς και άλλες πετυχημένες, άρτια δοσμένες και καλλιτεχνικά καλαίσθητες.

Previous post

True Detective: Ο Matthew McConaughey θα ήθελε να επιστρέψει στον τρίτο κύκλο

Next post

10 επιτραπέζια που θα σε μεταφέρουν στο κλίμα των αγαπημένων σου ταινιών και σειρών

No Comment

Leave a reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Ανδρέας Κιτσικίδης

Ανδρέας Κιτσικίδης

Ο Ανδρέας Κιτσικίδης είναι φοιτητής του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Στο παρελθόν έχει βραβευτεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς.