Essays on FilmFilmmaker's Corner

Citizen Kane (1941) του Orson Welles

Όντας ίσως η πιο επιτυχημένη ταινία όλων των εποχών (όχι από εισπράξεις, αλλά από τεχνικής άποψης), το Citizen Kane του Orson Welles, έχει γραφτεί στην ιστορία ως μία από τις πιο κλασσικές ταινίες όλων των εποχών και εντάχθηκε πρώτο δύο συνεχόμενες φορές στην λίστα του American Film Institute με τις πιο σημαντικές ταινίες που πρέπει να δει κανείς.

Ο μεγιστάνας Charles Foster Kane είναι νεκρός. Λίγο πριν φύγει από τη ζωή, λέει την τελευταία του λέξη: Rosebud (Ροδανθός). Μερικοί ρεπόρτερ βρίσκονται σε ένα σκοτεινό δωμάτιο παρακολουθώντας το newsreel που αφηγείται τη ζωή του Kane από την δημιουργία μίας αυτοκρατορίας μέχρι και την πτώση της. Όμως, χρειάζονται κάτι παραπάνω από απλή παράθεση αρχειακού υλικού. Κάτι που θα κάνει την αφήγηση ακόμη πιο πιασάρικη: πρέπει να μάθουν τι είναι το rosebud. Έτσι, ο Jerry Thompson, επισκέπτεται διάφορα άτομα που γνώριζαν τον Kane, ώστε να μάθει τι σημαίνει η λέξη που ξεστόμισε δευτερόλεπτα πριν πεθάνει.

Επισκέπτεται την δεύτερη γυναίκα του Kane, Susan Alexander, διαβάζει τα απομνημονεύματα του Walter Thatcher, ενός τραπεζίτη που έγινε ο νόμιμος κηδεμόνας του σε μικρή ηλικία, συζητάει με τον κ. Bernstein παλιό φίλο και συνάδελφο και τον Jedediah Leland, έναν άλλον φίλο. Κανείς από αυτούς τους τέσσερις δεν ξέρει τι σημαίνει η λέξη. Μέσα από αυτούς, όμως, αποκαλύπτεται η ταραχώδης ζωή του Kane. Δόθηκε για υιθοεσία, στα 25 έγινε ο άρχοντας του Τύπου, υπήρξε ένα από τα πρόσωπα με τη μεγαλύτερη επιρροή, κατέβηκε υποψήφιος για Πρόεδρος των Η.Π.Α., διέπραξε σκάνδαλα, παντρεύτηκε και χώρισε δύο φορές και μετά την Μεγάλη Ύφεση την δεκαετία του ‘30, έχασε όλα όσα είχε και πέθανε απομωνομένος στο Xanadu, το παλάτι του.

 

Ολόκληρη η ιστορία είναι ένας κύκλος. Ξεκινάει από μία ταμπέλα που γράφει No Tresspassing (Δεν Επιτρέπεται η Είσοδος) και καταλήγει πάλι εκεί από όπου ξεκίνησε μετά από ένα ταξίδι μη γραμμικής αφήγησης που μας μεταφέρει μπρος και πίσω στον χρόνο, προσδίδοντας μία επαναστατική για την εποχή αφήγηση.

Η σεκάνς του θανάτου του Kane παρουσιάζεται με μία ποιητική χροιά, με σκηνοθεσία που μιμείται ονειρικές καταστάσεις και το εξωτερικό περιβάλλον του Xanadu να είναι δυσοίωνο και σκοτεινό, θυμίζοντας ταινία τρόμου.

O Kane πεθαίνει, κρατώντας μία χιονόμπαλα. Κάτι το οποίο ψυχαναλυτικά συμβολίζει τη μήτρα. Και όντως, η μπάλα αυτή συνδέεται
με την Susan την πρώτη και μοναδική αθώα αγάπη του, όπως μαθαίνει ο θεατής αργότερα. Η μητέρα του τον αφήνει στα χέρια κάποιου ξένου. Το λεγόμενο “transference” (μεταφορά) από τη μητέρα δεν έχει επιτευχθεί. Δεν υπάρχει το γυναικείο πρότυπο κάπου στην ανάμνηση του πρωταγωνιστή. Δεν έχει ζήσει τη μητρική αγάπη. Έτσι αποτυγχάνει σε δύο γάμους.

Η ιστορία βάζει τον χαρακτήρα πάνω από τη δράση. Είναι μία ιστορία που έρχεται σε αντίθεση με τις περισσότερες ταινίες της Χρυσής Εποχής του Hollywood: αντί για μια ιστορία επιτυχίας, είναι μια ιστορία αποτυχίας. Ο Κane τους αγαπά όλους και συνάμα κανέναν. Αυτό μένει στην κρίση του θεατή για να αποφασίσει. Η ταινία είναι απλώς η εξιστόρηση ενός προβλήματος και όχι η λύση του.

Πρωτοφανής κίνηση της κάμερας για την εποχή και χώροι με τόσο βάθος που κάνουν το κάδρο ένα παράθυρο στον κόσμο του Welles. Μονοπλάνα που προσδίδουν περισσότερο ρεαλισμό και σκηνικά με αρκετή αλλά όχι υπερβολική πληροφορία και ερμηνείες στυλιζαρισμένες για το 2015 αλλά απλές για το 1941.Αντισυμβατικός φωτισμός με τον στάνταρ φωτισμό των τριών σημείων του Hollywood με κιαροσκούρο, οπίσθιο φωτισμό και έντονο κοντράστο και χαμηλότονος φωτισμός που αργότερα θα χρησιμοποιηθεί κατά κόρον στα φιλμ νουάρ.

Το φιλμ κλείνει με τη λέξη με την οποία ξεκίνησε: Rosebud. Γραπτά και όχι προφορικά. Rosebud για εμάς είναι το όνομα του έλκηθρου με το οποίο ο Kane μικρός χτύπησε τον Thatcher όταν η μητέρα του τον έδινε για υιοθεσία. Ένα κομβικό σημείο στη ζωή του. Για τον Thompson που απεγνωσμένα ψάχνει να κάνει πιο ζουμερό το newsreel είναι ένα “κομμάτι ενός παζλ, το οποίο αγνοείται.” Το Rosebud καίγεται και γίνεται στάχτη στη φωτιά. Πεθαίνει, όπως και ο Kane. Δεν υπάρχει λύτρωση για τον έμμεσο πρωταγωνιστή (Thompson), ούτε για τον Kane κατά πως φαίνεται. Ο θεατής, όμως, έχει ζήσει την ιστορία του Kane από πολλές οπτικές και είναι έτοιμος να συνεχίσει, έχοντας μία ολοκληρωμένη εμπειρία από το αριστούργημα αυτό του Welles.

Previous post

Το American Horror Story ανανεώνεται για έκτο κύκλο

Next post

Last Cab to Darwin (2015) του Jeremy Sims #tiff56

No Comment

Leave a reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Δημήτρης Φλωρής

Δημήτρης Φλωρής

Ο Δημήτρης Φλωρής κατάγεται από τη Θεσσαλονίκη. Έχει σπουδάσει στο Τμήμα Κινηματογράφου της Σχολής Καλών Τεχνών στο Α.Π.Θ. με ειδικότητα στο μοντάζ και την κινηματογραφική/τηλεοπτική κριτική και θεωρία. Κύριο αντικείμενο της μελέτης του είναι η επεισοδιακή αφήγηση και οι ειδολογικές συμβάσεις του superhero genre. Έχει συμμετάσχει ως σκηνοθέτης ή/και μοντέρ σε τέσσερις ταινίες προπτυχιακού επιπέδου. Οι τρεις είναι μυθοπλασίας και η μία ντοκιμαντέρ.