Filmmaker's CornerFilmmaking 101

Καδράρισμα: Το Πλάνο

Έχοντας την εικόνα ως κύριο μέσο επικοινωνίας, ο κινηματογράφος εστιάζει περισσότερο στο να δημιουργήσει όσο το δυνατό πιο τέλειο το λεγόμενο «κάδρο», αυτό, δηλαδή, το οπτικό αποτέλεσμα που θα δει ο θεατής. Αυτό, πέρα από τη μιζανσέν, το επιτυγχάνει μέσω του πλάνου. Ας ορίσουμε το πλάνο ως ένα αναπόσπαστο κομμάτι μίας ταινίας, το οποίο αποτελεί ένα επιμέρους χαρακτηριστικό (μαζί με τουλάχιστον δύο ακόμα πλάνα) μίας σκηνής, η οποία με τη σειρά της αποτελεί ένα επιμέρους χαρακτηριστικό μίας σεκάνς, η οποία αποτελεί ένα επιμέρους χαρακτηριστικό αυτού που στο σύνολο του αποκαλούμε ταινία.

Μία ταινία αποτελείται από εκατοντάδες πλάνα, στο σύνολο και όχι στο είδος του πλάνου. Το πλάνο μπορούμε να το διαχωρίσουμε σε είδος έχοντας τρεις κατηγορίες κατά νου και όλα σε σχέση με το εικονιζόμενο αντικείμενο: την απόσταση, τη γωνία και τη σχέση με το αντικείμενο αυτό. Αυτά, όσον αφορά το στατικό πλάνο. Το κινούμενο, είναι μία ξεχωριστή κατηγορία από μόνο του, που θα αναλύσουμε μετά.

Ας ξεκινήσουμε με το στατικό πλάνο. Στην πρώτη κατηγορία υπάρχει η απόσταση σε σχέση με το αντικείμενο που θέλουμε να δείξουμε. Δηλαδή, αν θέλω να δείξω έναν άντρα που κάθεται σε μία καρέκλα, υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το δείξω και ο καθένας να έχει διαφορετική συναισθηματική επιρροή στον θεατή -αυτό είναι πολύ σημαντικό και θα ισχύει για όλες τις κατηγορίες πλάνου.

ΚΟΝΤΙΝΟ (Close up): Δείχνω από το κεφάλι μέχρι και το σαγόνι του προσώπου, ή το εκάστοτε αντικείμενο σε απόσταση τέτοια που να καλύπτει ακριβώς την οθόνη.

ΠΟΛΥ ΚΟΝΤΙΝΟ (Extreme close up): Έαν θέλουμε να δείξουμε μία λεπτομέρεια, όπως ένα μάτι, τότε κάνουμε χρήση του πολύ κοντινού πλάνου.

ΜΕΣΑΙΟ ΠΛΑΝΟ (Medium shot): Όταν καδράρω έναν άνθρωπο από το κεφάλι μέχρι τη μέση, ή από τη μέση μέχρι τα πόδια.

 

Μία υποκατηγορία του μεσαίου πλάνου, είναι και το

ΠΛΑΝΟ ΑΜΕΡΙΚΕΝ (Cowboy shot): Χρησιμοποιήθηκε κυρίως στα Αμερικάνικα γουέστερν και είναι μία μεσάια λήψη μέχρι λίγο πιο πάνω από το γόνατο. Μέχρι, δηλαδή, εκεί που τελείωνει η άκρη του  όπλου που κρεμόταν από τη ζώνη του εκάστοτε ηθοποιού.

ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΝΟ (Long shot ή Establshing shot): Έχει και τον όρο establishing γιατί συνήθως μία σκηνή ξεκινά με ένα γενικό πλάνο και «εδραιώνει» τον χώρο. Γνωρίζουμε τη γεωγραφία του μέρους που εκτυλίσσεται η δράση. Ο χώρος έχει μεγαλύτερη επίδραση από το αντικείμενο.

 

Όσον αφορά, λοιπόν, την απόσταση από το αντικείμενο που κινηματογραφούμε, όσο πιο κοντινό είναι ένα πλάνο, τόσο περισσότερο θέλουμε να τραβήξουμε το βλέμμα του θεατή για να συνεχίσουμε να λέμε την ιστορία μας. Ένα δάκρυ, ένα χαμόγελο, μία ατάκα που ανατρέπει ολόκληρη την ταινία είναι μερικά από αυτά που μας επηρεάζουν ως κινηματογραφιστές να βρούμε το κατάλληλο πλάνο με το μεγαλύτερο συναισθηματικό εύρος και αφηγηματική συνοχή.

 

Η δεύτερη κατηγορία έχει να κάνει με την γωνία της κάμερας σε σχέση με τη θέση του αντικειμένου. Εδώ, η κλίση της κάμερας έχει μεγαλύτερη επιρροή, καθώς δεν τραβάμε απλά ένα αντικείμενο, αλλά το παραμορφώνουμε και το εμφανίζουμε διαγώνιο, το βλέπουμε από ψηλά ή χαμηλά και επιτυγχάνουμε σίγουρα ερεθίσματα στο μάτι του θεατή.

ΠΛΟΝΖΕ (High-angle shot): Για λίγα δευτερόλεπτα, γίνομαι θεός και κινηματογραφώ το αντικείμενο μου από ψηλού. Γίνομαι αυτόματα ένας παρατηρητής και αποκτώ ως κάμερα/σκηνοθέτης/θεατής μεγαλύτερη θέση από το υποκείμενο το οποίο μπορεί να χρειαστεί να τονιστεί πόσο ασήμαντο είναι. Μπορεί και πάλι η απόσταση να είναι κοντινή ή πιο μακρινή.

ΚΟΝΤΡ-ΠΛΟΝΖΕ (Low-angle shot): Τραβώντας το υποκείμενο μου από χαμηλά, σε συνδυασμό με έναν φωτισμό επίσης από χαμηλά, παραμορφώνω το πρόσωπο του και τραβώ το πιο κλασσικό πλάνο ταινίας τρόμου. Δίνω στο εκάστοτε πρόσωπο όχι μόνο παραπάνω υπόσταση, αλλά νιώθω και δέος κοιτάζοντας το. Τουλάχιστον, αυτό πρέπει να νιώθει ο θεατής. Αρκεί να τραβηχτεί το πλάνο σωστά, ώστε να μην καταντήσει γελοίο.

 

Τέλος, έχουμε την κάμερα σε σχέση με το αντικείμενο αυτό καθ’ αυτό. Δηλαδή, το λεγόμενο ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΠΛΑΝΟ (PoV: Point of View). Η κάμερα γίνεται τα μάτια του προσώπου που πρωταγωνιστεί, και η ιστορία εκτυλίσσεται μέσα από τα μάτια του. Συνήθως, το καταλαβαίνουμε από το cut, ή μας δημιουργείται μυστήριο μέχρι να καταλάβουμε από ποιανού τα μάτια βλέπουμε.

Για παράδειγμα, καταλαβαίνουμε ότι βλέπουμε στο Psycho από τα μάτια του Norman όταν βλέπουμε τον ίδιο το Norman να κοιτάζει από μία τρύπα στον τοίχο και μετά, την πρωταγωνίστρια όπως τη βλέπει μέσα από την τρύπα.

 

Στη συνέχεια, υπάρχει το κινούμενο πλάνο με τις δικές του υποκατηγορίες.

ΠΑΝΟΡΑΜΙΚ (Pan shot) και ΒΕΡΤΙΚΑΛ (Tilt  shot): Τραβάω έναν χώρο στον οριζόντιο ή τον κάθετο άξονα του.

Ως κινούμενο πλάνο, θα μπορούσε να θεωρηθεί και η κάμερα στο χέρι και όχι στημένη σε τρίποδο.

Ας θέσουμε για τέλος, έναν έξτρα καταλύτη σε αυτό που προηγουμένως ονομάσαμε πλάνο: τη διάρκεια. Τα μονοπλάνα, το τελευταίο ειδικά διάστημα, έχουν γίνει πολύ δημοφιλή και ολόκληρες ταινίες έχουν γυριστεί με ένα μόνο πλάνο χωρίς να υπάρξει ούτε ένα cut -τουλάχιστον όχι μπροστά στα μάτια μας. Ας θυμηθούμε το πλέον κλασσικό Birdman που σάρωσε στα βραβεία ή την κλασσική εναρκτήρια σεκάνς του Touch of Evil του Orson Wells. Συνήθως στα μονοπλάνα μεγάλης διαρκείας, γίνεται χρήση steadicam ή γερανού, ή ένας συνδυασμός και των δύο.

 

Φυσικά, υπάρχουν πολλές υποκατηγορίες πλάνων, όμως δεν υπάρχει νόημα να αναφερθούν, γιατί ακόμη και οι παραπάνω είναι καθαρά θεωρητικές και η προσέγγιση γίνεται με το μάτι του σκηνοθέτη και του διευθυντή φωτογραφίας. Είναι καλό να γνωρίζουμε λίγη ορολογία αλλά ας μη ξεχνάμε ότι το ταλέντο φαίνεται πάντα στην πράξη.

Previous post

Bridge of Spies (2015) του Steven Spielberg

Next post

H ταινία του Robert Rodriguez που θα κυκλοφορήσει το 2115

No Comment

Leave a reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Δημήτρης Φλωρής

Δημήτρης Φλωρής

Ο Δημήτρης Φλωρής κατάγεται από τη Θεσσαλονίκη. Έχει σπουδάσει στο Τμήμα Κινηματογράφου της Σχολής Καλών Τεχνών στο Α.Π.Θ. με ειδικότητα στο μοντάζ και την κινηματογραφική/τηλεοπτική κριτική και θεωρία. Κύριο αντικείμενο της μελέτης του είναι η επεισοδιακή αφήγηση και οι ειδολογικές συμβάσεις του superhero genre. Έχει συμμετάσχει ως σκηνοθέτης ή/και μοντέρ σε τέσσερις ταινίες προπτυχιακού επιπέδου. Οι τρεις είναι μυθοπλασίας και η μία ντοκιμαντέρ.