Filmmaker's CornerFilmmaking 101Horror

Κινηματογραφικά είδη: Ταινίες τρόμου – Μέρος Α

Ένα είδος που έχει τραβήξει την προσοχή του κοινού λίγο περισσότερο από τα υπόλοιπα κι αυτό γιατί διαφέρει από τα υπόλοιπα. Ξυπνάει τα πιο ζωώδη μας ένστικτα και κάνει την κινηματογραφική μας εμπειρία αξέχαστη με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Αυτό είναι το είδος των ταινιών τρόμου ή horror genre, όπως λέν οι φίλοι μας οι Αμερικάνοι που το ανέπτυξαν όπως και πολλά άλλα είδη.

Ταινίες τρόμου είναι οι ταινίες οι οποίες έχουν δημιουργηθεί με σκοπό να τρομάξουν τον θεατή, ψυχαγωγώντας και προκαλώντας ανασφάλεια ταυτόχρονα. Οι ταινίες αυτές επικεντρώνονται κυρίως στη σκοτεινή πλευρά της ζωής, το απαγορευμένο, το περίεργο. Έχουν να κάνουν με τη ζωώδη μας φύση και τους φόβους, τις ανασφάλειες, τους εφιάλτες μας, το φόβο για το άγνωστο, τον θάνατο, ακόμη και τη σεξουαλικότητα.

Το είδος, συχνά αναμειγνύεται στην πένα του σεναριογράφου μαζί με άλλα είδη: επιστημονική φαντασία (όπως π.χ. ένα τέρας που είναι δημιούργημα ενός επιστήμονα επίτηδες ή κατά λάθος), φαντασία και περισσότερο θρίλερ, το είδος με το οποίο έχουμε συνδέσει άμεσα τις ταινίες τρόμου λανθασμένα.

 

Εισαγωγή

Οι ταινίες τρόμου χρονολογούνται εκατό χρόνια παλιότερα, σχεδόν από την αυγή του κινηματογράφου. Ανέκαθεν, χρησιμοποιούσαμε τις πιο ζωηρές μας φαντασιώσεις να δούμε φαντάσματα, να γνωρίσουμε το άγνωστο και να φοβηθούμε το απίθανο. Παρακολουθώντας μία ταινία τρόμου, ανοίγουμε το παράθυρο σε έναν τρομακτικό κόσμο, χωρίς, όμως, να βρισκόμαστε οι ίδιοι/ες σε κίνδυνο. Υπάρχει τεράστια ευχαρίστηση όλως περιέργως, στο να παρακολουθεί κανείς ενοχλητικές και φρικιαστικές εικόνες και να νιώθει το αίσθημα του τρόμου.

Οι ταινίες τρόμου (εφόσον είναι καλές και δεν βασίζονται σε φτηνά thrills), μπορούν να γίνουν μία ισχυρή μορφή ταινίες, διεισδύοντας στα πιο απόκρυφα σημεία του μυαλού μας. Καλύτερη ταινία τρόμου για πολλούς, είναι εκείνη η ταινία τρόμου που αντί να δείχνει τον ίδιο τον τρόμNosferatuShadowο στον θεατή, τον υποννοεί (όπως τα έργα του Val Lewton). Στις ταινίες τρόμου, το παράλογο, το διαβολικό, πρέπει να νικηθεί και συνήθως αυτές τελειώνουν με μία επιστροφή στην κανονικότητα και νίκη απέναντι στον ανταγωνιστή της ταινίας.

Οι πρώτες ταινίες τρόμου, ξεκίνησαν με ένα γκόθικ στυλ. Διαδραματίζοταν συνήθως σε παλιές επαύλεις, κάστρα, η ομιχλώδη τοπία. Οι κύριοι χαρακτήρες τους περιλάμβαναν το «άγνωστο», υπερφυσικά ή αλλόκοτα πλάσματα, από βρικόλακες, διαβόλους, αφιλόξενα φαντάσματα, μέχρι τρελούς επιστήμονες και λυκανθρώπους.

 

Οι ταινίες συνήθως βασίζονται σε διάφορες πηγές: παραμύθια με διαβολικούς χαρακτήρες, μαγεία, μύθους, ιστορίες φαντασματων, νουβέλες των Shelley, Hugo η Stoker και Stevenson η Poe. Το βιβλίο του Oscar Wilde, The Picture of Dorian Gray και το βιβλίο του H. G. Wells, The Island of Dr. Moreau ήταν από τις πρώτες κινηματογραφικές διασκευές. Με πολλούς τρόπους, ο βουβός Γερμανικός εξπρεσιονισμός οδήγησε τον κόσμο στις ταινίες τρόμου και του υπερφυσικού και εγκαθίδρυσε το κινηματογραφικό του λεξιλόγιο και στυλ. Πολλές από τις πρώτες βουβές ταινίες, διασκευάστηκαν ξανά, όταν ο ομιλών κινηματογράφος έκανε την εμφάνιση του.

 

Οι πρώτες ταινίες τρόμου: Βρικόλακες, τέρατα και πολλά άλλα πλάσματα

Οι βρικόλακες που μεταμορφώνονταν σε νυχτερίδες πάντα φόβιζαν τους ανθρώπους από όλα τα μέρη του κόσμου. Ο δαιμονισμός συχνά ερχόταν σε αντιπαράθεση με το πόσιμο αίματος, το σεξ και τα πτώματα. Πολλές θρησκείες, μύθοι, παραμύθια και αιρέσεις, ήταν υπέρ της άποψης πως η ουσία της ζωής βρισκόταν στο αίμα, και είχε μεγαλύτερη σημασία. Οι βρικόλακες εμφανίστηκαν στην δημοφιλή λογοτεχνία τον 18ο και 19ο αιώνα, κατά τη διάρκεια που γράφτηκε, δηλαδή, το Dracula του Bram Stoker το 1897. Έχει γίνει η κύρια πηγή έμπνευσης για ταινίες με βρικόλακες. Αυτό το βιβλίο δημιούργησε και όλα τα χαρακτηριστικά που ξέρουμε για τους βρικόλακες μέχρι και σήμερα: δάγκωμα στον λαιμό, ένας Κόμης που προσμένει το θήραμα του σαν την αράχνη και την ημέρα κοιμάται στο φέρετρο του, ο κυνηγός που κυνηγάει με σκόρδο τον «Πρίγκηπα του Σκότους» και κουβαλάει πάντα ένα ξύλινο παλούκι για να χώσει βαθιά στην καρδιά του Δράκουλα.

Η πρώτη ταινία τρόμου, μόνο δύο λεπτά σε διάρκεια, έγινεν από τον George Melies, με τίτλο The Devil’s Castle/The Haunted Castle Le-Manoir-du-Diable(Le Manoir Du Diable, 1986) με όλα εκείνα τα γνωστά κλισέ  χαρακτηριστικά που ξέρουμε για τις ταινίες με βρικόλακες. Πάντως, πρώτη γνωστή φιγούρα τρόμου κινηματογραφικά έγινε ο Κουασιμόδος στην δεκάλεπτη ταινία Esmeralda (Alice Guy, 1905, Γαλλία), βασισμένος στο γνωστό χαρακτήρα του μυθιστορήματος του Victor Hugo, όπου σύντομα το κοινό παρακολούθησε λίγα χρόνια μετά σε μία μεγάλου μήκους ταινία The Hunchback of Notre Dame (Notre-Dam De Paris, 1911, Γαλλία).

Στην Γαλλική βουβή ταινία (με δέκα κεφάλαια) The Vampires (Les Vampires, 1915, Γαλλία) του Louis Feuillade, κλέφτες βρικόλακες ρουφούσαν το αίμα των κατοίκων της Γαλλίας για να πάρουν τα κοσμήματα τους. Η ταινία αφορά τον Philippe Guerande και τον βοηθό του Oscar Mazamette στην προσπάθεια τους να καταστρέψουν τη συμμορία των βρικολάκων.

Μία από τις πιο αξιομνημόνευτες πρώτες ταινίες τρόμου που αποτελεί ταινία-ορόσημο στον Γερμανικό εξπρεσιονισμό, είναι το The Cabinet of Dr. Caligari (Das Kabinett des Doktor Caligar (1919/1920, Γερμανία) του Robert Wiene για έναν υπνωτιστή, ο οποίος ξυπνάει τον Τσέζαρε ένα μέντιουμ, που όταν κάποιος τον ρωτάει πότε θα πεθάνει, εκείνος του λέει «απόψε.» Από τότε ξεκινά μία σειρά μυστηριωδών δολοφονιών. Η σκιώδης και όνειρο-εφιαλτική ποιότητα του μακάβριου και ταυτόχρονα στυλιζαρισμένου «Καλιγκάρι», με διαστρεβλωμένα σοκάκια, μονόπλευρες πόρτες, στριμωγμένα δωμάτια, προεξέχοντα κτίρια, και λοξά αστικά τοπία, γυρίστηκε σε στούντιο. Ήρθε στο Hollywood τη δεκαετία του 1920, και αργότερα επηρέασε την κλασική περίοδο των ταινιών τρόμου της δεκαετίας του 1930, εγκαθιδρύοντας πολλές ειδολογικές συμβάσεις.

maxresdefault

Οι πρώτες ταινίες με βρικόλακες

Η πρώτη σημαντική ταινία με βρικόλακες, υπήρξε το Night of Horror (Nachte des Grauens, 1916, Γερμανία) του Arthur Robinson. Η πρώτη, όμως, αυθεντική ταινία με βρικόλακα, ήταν του Ευρωπαίου σκηνοθέτη F. W. Murnau, Nosferatu, A Symphony of Horror (Nosferatu, eine Symphone des Grauens, 1922, Γερμανία). Γυρίστηκε σε φυσικούς χώρους, και ήταν μία ανεπίσημη διασκευή του Dracula του Stocker. Λόγω προβλημάτων όσον αφορά τα πνευματικά δικαιώματα, ο Δράκουλας της ταινίας έγινε Nosferatu, και η δράση αντί να εκτυλίσσεται στην Τρανσυλβανία, εκτυλίχτηκε στην Βρέμη. Ο βρικόλακας πεθαίνει στο τέλος, όταν τον ξεγελούν και μένει ξύπνιος στο φως της μέρας, και γίνεται καπνός αντικρίζοντας το φως του ήλιου. Η ταινία θεωρείται μία από τις σημαντικότερες του είδους και του σινεμά παγκοσμίως και έχει επηρεάσει πολλούς κινηματογραφιστές να δημιουργήσουν έργα βασιζόμενοι σε αυτό.

 

Τα πρώτα τέρατα

Στην ταινία The Student of Prague/A Bargain With Sata (Der Student von Prag, 1913, Γερμανία), ένας φτωχός φοιτητής κάνει συμφωνία με τον διάβολο με αντάλλαγμα λεφτά και μία όμορφη γυναίκα με την οποία έχει εμμονή, όμως το είδωλο που βλέπει στους καθρέφτες, γίνεται αληθινό και σπέρνει τον πανικό. Θεωρείται ως η πρώτη σημαντικά στυλιστική Γερμανική παραγωγή. O Wegener, σκηνοθέτης της ταινίας έφτιαξε τις πρώτες ταινίες για τα Golem (τα άψυχα αντικείμενα από πηλό που αποκτούν μορφή και φυσικά είναι καταστροφικά). Ξεκινώντας με το The Monster of Fate (Der Golem, 1914, Γερμανία), ακολούθησε από τον ίδιο το The Golem and the Dance (Der Golem Und Die Tanzerin, 1917, Γερμανία), ιστορικά το πρώτο sequel ταινίας τρόμου.Οι ταινίες του Wegener, έγιναν η αφορμή να δημιουργηθεί το αποκαλούμενο είδος «Frankenstein», εκείνο το είδος των ταινιών, όπου ο δημιουργός χάνει τον έλεγχο του δημιουργήματος του, το οποίο σπέρνει τον θάνατο και τον πανικό.

still-of-grete-berger-and-paul-wegener-in-der-student-von-prag-(1913)

Οι πρώτες ταινίες τρόμου, ήταν συνήθως αρκετά μικρού μήκους ή και κάποιες μεγάλου, πολλές από τις οποίες παρήχθησαν στην Αμερική από το 1909 μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας το ’20, κάνοντας το horror genre, το παλιότερο και πιο βασικό. Η πρώτη ταινία «Frankenstein», ήταν το Frankenstein (1910) του J. Searle Dawley, ένα 16λεπτο φιλμ από τα Edison Studios με πρωταγωνιστή ως Τέρας τον Charles Ogle.Σε αυτή την εκδοχή, το Τέρας δημιουργείται σε ένα καζάνι γεμάτο χημικά, αντί μία αστραπή. Ακολούθησαν το Life Without Soul (1915) του Joseph W. Smiley και το εξπρεσιονιστικό Homunculus (1916), ένα εξάωρο επικό σήριαλ για έναν τεχνητά δημιουργημένο άντρα.Το Hollywood πριν τη δεκαετία του ’30, ήταν επιφυλακτικό στο να πειραματιστεί με τις ταινίες τρόμου, για αυτό και δημιουργούσε έργα που βασιζόταν σε δημοφιλή θεατρικά έργα και έδιναν έμφαση στη μυστηριώδη πτυχή των έργων αυτών, παραθέτοντας μία λογική εξήγηση, συνήθως, για όσα συμβαίνουν μέσα στο εκάστοτε φιλμ.

Το The Miser’s Reversion (The Miser’s Conversion, 1914) είναι η πρώτη ταινία που έδειξε μία μεταμόρφωση στην οθόνη μέσω dissolve και υλικό από τον ίδιο χαρακτήρα με διαφορετικό make-up, αντί για ένα απλό jump-cut. Αυτό στη συνέχεια, έγινε μία βασική σύμβαση για τις ταινίες του είδους, που ακολούθησαν κι άλλοι δημιουργοί, με το Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1931) ή The Wolf Man (1941). H ταινία έχει να κάνει με έναν άνθρωπο που στην προσπάθεια του να ξανανιώσει δημιουργεί ένα ελιξίριο, η υπερβολική δόση του οποίου, τον μετατρέπει σε πίθηκο.

 

Lon Chaney: Ο πρώτος αστέρας των ταινιών τρόμουlonmakeupkit

Ένας ηθοποιός που βοήθησε να αποκτήσει μεγαλύτερη αποδοχή και υπόσταση το genre, είναι ήταν ο Lon (Alonso) Chaney, γνωστός ως «ο άνθρωπος με τα χίλια πρόσωπα», εξαιτίας των πολλών του ρόλων και της ικανότητας του ως καλλιτέχνης της παντομίμας, ο οποίος άλλαξε πολλές φορές για χάρη των ταινιών και το make up τον έκανε αγνώριστο.Ξεκίνησε από το 1913 στα Universal Studios και από τότε βρέθηκε σε πάρα πολλά βουβά φιλμ κάθε φορά με διαφορετικό ρόλο (ή ρόλους). Σύντομα, έγινε ο πρώτος σταρ στην Αμερική που έπαιζε σε ταινίες τρόμου και ο πρώτος μεγάλος ηθοποιός χαρακτήρα του Hollywood. O μεγαλύτερος ρόλος του είναι στο The Miracle Man (1919), μία ταινία που δεν έχει επιζήσει ολόκληρη. Συνεργάστηκε πολύ συχνά με τον σκηνοθέτη Tod Browning.

 

Dr. Jekyll and Mr. Hyde

Πολύ γνωστή διασκευή στον κινηματογράφο και στο συγκεκριμένο είδος, είναι η διασκευή του The Strange Case of Dr. Jekyll and jekyllMr. Hyde του Louis Stevenson, αλλά και της θεατρικής παράστασης του 1887 του Thomas Russell, Dr. Jekyll and Mr. Hyde, που έχει και τον ομώνυμο τίτλο. Η ιστορία αφορά έναν γιατρό/επιστήμονα, ο οποίος ξυπνά την διαβολική του πλευρά και αποκτά διπλή προσωπικότητα. Η πρώτη κινηματογραφική εκδοχή είναι το Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1908) με τον Hobart Bosworth στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ακολούθησε η ταινία με την ίδια ονομασία το 1912 και το 1913. Πιο γνωστή κινηματογραφική εκδοχή και αυτή που έχουν παρακολουθήσει οι περισσότεροι, αλλά και έχει χειροκροτηθεί από τους κριτικούς λόγω των τεχνικών του (PoV shot, βλ. πλάνα), είναι εκείνη του 1931, σκηνοθετημένη από τον Rouben Mamoulian, με πρωταγωνιστή τον Fredric March (η πρώτη υποψήφια για Oscar ερμηνεία σε ταινία τρόμου). Ακολουθεί το 1941, μία ακόμη διασκευή από την MGM με τον Spencer Tracy και την Ingrid Bergman. Η ταινία προτάθηκε για Oscar Διεύθυνσης Φωτογραφίας σε Ασπρόμαυρη Ταινία. To 2015, δημιουργήθηκε η μίνι σειρά 10 επεισοδίων από το ITV, με τίτλο Jekyll & Hyde.

 

Η έλευση των ταινιών του ’30: Το τέλος του βουβού κινηματογράφου, η άνοδος της Universal.

Ο Γερμανός εξπρεσιονιστής σκηνοθέτης Paul Leni, προσλήφθηκε από την Universal στα μέσα του ’20, όποτε και γύρισε το The Cat and the Canary (1927) και θεωρείται η πρώτη γοτθική ταινία με στοιχειωμένο σπίτι.  Η πρώτη ομιλούσα ταινία τρόμου και η δεύτερη ομιλούσα από την Warner Bros., είναι το The Terror (1928) του Roy Del Ruth, μία διασκευή του θεατρικού έργου του Edgar Wallace, που αφορά έναn δολοφόνο ο οποίος μένει σε ένα στοιχειωμένο κτήριο. Σε μία περίοδο που ο ήχος μόλις μπήκε στον κινηματογράφο, οι κινηματογραφιστές πειραματιζόταν. Για αυτό και η ταινία περιλαμβάνει τα τριξίματα της πόρτας ή τον άνεμο που σφυρίζει και είναι η ταινία που έκανε αυτούς τους ήχους μία σύμβαση για το είδος.

Στις αρχές του ’30, το horror genre, εισέβαλε για τα καλά στο Hollywood. Ξεκινά η εποχή του Δράκουλα και του Frankenstein, με ταινίες που δανείστηκαν στοιχεία από τις Γερμανικές εξπρεσιονιστικές τους ρίζες. Τα στούντιο, πήραν μύθους που αφορούσαν βρικόλακες, τρελούς επιστήμονες, αόρατους άντρες κ.α. και δημιούργησαν μερικά από τα πιο αρχετυπικά τέρατα στην ιστορία του κινηματογράφου. Η Universal πρωτοστάτησε στις ταινίες του είδους, με πιο γνωστά τα Frankenstein, Dracula, The Mummy, The Invisible Man, The Wolf Man και τους κλασσικούς σταρ του είδους, Bela Lugosi και Boris Karloff.

 

Ο Δράκουλας

Σύμφωνα με τα ρεκόρ Guinness, ο χαρακτήρας που εμφανίστηκε περισσότερο σε ταινίες τρόμου, είναι ο Δράκουλας, με σχεδόν 200 αναπαραστάσεις μέχρι και σήμερα. Το 1931, η Universal δημιουργεί το Dracula, μία ταινία που γνώρισε μεγάλη επιτυχία, με πρωταγωνιστή τον Bela Lugosi, που θεωρείται μία από τις καλύτερες αναπαραστάσεις του χαρακτήρα. Το κοινό χαρακτηριστικά είχε εκπλαγεί από το βλέμμα, το στυλ του και την βαθιά του φωνή.

Την ίδια χρονιά ο Carl Theodor Dreyer, δημιουργεί το Not Against the Flesh/Castle of Doom (Vampyr, 1931, Γαλλία/Γερμανία). Η πρώτη ομιλούσα ταινία του σκηνοθέτη, βασίστηκε ελαφρά στη λεσβιακή ιστορία τρόμου με βρικόλακες, Carmilla. 

dracula-1931-main-review

 

Ο Frankenstein

2-Screen Shot 2012-10-09 at 7.42.05 PMΤο 1931, ακολουθεί το Frankenstein του James Whale, που έχει γράψει ιστορία και θεωρείται η πιο κλασσική κινηματογραφική διασκευή του χαρακτήρα. Η ταινία είχε χρήση πολλών εφέ, αρκετά καλών για την εποχή που βγήκε. Μία ταινία, της οποίας ο πρωταγωνιστής, δημιουργεί έναν τεχνητό άνθρωπο, ο οποίος ζωντανεύει με τη βοήθεια μίας αστραπής. Ο άνθρωπος όμως μετατρέπεται σε τέρας και σπέρνει τον πανικό. Ο Boris Karloff από τότε θεωρήθηκε κλασσική φιγούρα του Τέρατος του Frankenstein. Την ταινία ακολούθησαν άλλα τρία sequel: Bride of Frankenstein (1935), Son of Frankenstein (1939) και The Ghost of Frankenstein (1942).

 

The Wolf Man

Ο Λυκάνθρωπος (Wolf Man)  είναι μία αυθεντική δημιουργία της Universal και δεν βασίζεται κάπου. Η πρώτη Αμερικάνικη παραγωγή με λυκάνθρωπο, είναι το The Werewolf of London (1935). Η δεύτερη, πιο γνωστή αναπαράσταση του Wolf Man είναι στην ταινία The Wolf Man (1941), όπου ο πρωταγωνιστής γυρίζοντας στην πατρίδα του, δαγκώνεται από έναν λύκο, όπου αργότερα μαθαίνει ότι είναι η κόρη μίας μάντισσας, και θα μεταμορφωθεί κι αυτός σε λύκο. Πρωταγωνιστεί ο Lon Chaney Jr., ο οποίος μετά από typecast, πλην του Wolf Man, έκανε το τέρας του Frankenstein στο The Ghost of Frankenstein, τη μούμια στο The Mummy’s Tomb (1942),The Mummy’s Ghost (1944) και The Mummy’s Curse (1944) και τον Κόμη Δράκουλα στο Son of Dracula (1943).

Πρωταγωνίστησε σε sequel κατώτερης ποιότητας και συναντήθηκε πολλές φορές με άλλους αστέρες της Universal σε ταινίες όπως το Frankenstein Meets the Wolfman (1943), το House of Frankenstein (1944, όπου το Τέρας του Frankenstein, ο Δράκουλας και ο Wolf Man συναντώνται για πρώτη φορά μαζί) και το House of Dracula (1945, sequel του House of Frankenstein).

Ακολουθεί το Abbott and Costello Meet Frankenstein (1948) με τους δύο κωμικούς. Οι κλασσικές ταινίες τρόμου μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, άρχισαν να μην έχουν τόση απήχηση. Έτσι η Universal έκανε πολλές προσπάθειες να επαναφέρει το είδος, απευθυνόμενο κυρίως σε νέο κοινό.

Το 1946, διανέμεται το She-Wolf of London, που δεν συνδέεται με τις προηγούμενες ταινίες με πρωταγωνίστρια την June Lockart.

Poster - House of Frankenstein_02

Previous post

Τα οχήματα του Star Wars που θα θέλαμε να οδηγήσουμε

Next post

Νέο trailer και αφίσα για το Suicide Squad

1 Comment

  1. rado valef
    Φεβρουάριος 13, 2016 at 2:35 μμ — Απάντηση

    anipomono kai gia tin sinexia!!!

Leave a reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Δημήτρης Φλωρής

Δημήτρης Φλωρής

Ο Δημήτρης Φλωρής κατάγεται από τη Θεσσαλονίκη. Έχει σπουδάσει στο Τμήμα Κινηματογράφου της Σχολής Καλών Τεχνών στο Α.Π.Θ. με ειδικότητα στο μοντάζ και την κινηματογραφική/τηλεοπτική κριτική και θεωρία. Κύριο αντικείμενο της μελέτης του είναι η επεισοδιακή αφήγηση και οι ειδολογικές συμβάσεις του superhero genre. Έχει συμμετάσχει ως σκηνοθέτης ή/και μοντέρ σε τέσσερις ταινίες προπτυχιακού επιπέδου. Οι τρεις είναι μυθοπλασίας και η μία ντοκιμαντέρ.